Statuty Uniwersytetu Krakowskiego z 1724 r. (tzw. Waleszyńskiego)

Rękopis Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 43 , s. III–IV, 1–28.

[s. III]

Statuta universitatis rectoratu magnifici perillustris et admodum reverendi domini domini magistri Martini Waleszyński sacrae theologiae doctoris et professoris, collegae maioris, ecclesiarum collegiatorum s. Floriani Clepardiae ad Cracoviam canonici, Siradiensis cancellarii, Scarbimiriensis et s. Michaelis in Arce Cracoviensi custodis, Montis S. Georgii in Scepusio praepositi, canonisationis beatus Joannis Cantii procuratoris, ordinarii librorum per dioecesim Cracoviensem censoris, Scholarum Novodvorscianarum et Contubernii Hierosolimitani provisoris.
Formata a perillustribus et clarissimis doctoribus et professoribus omnium facultatum ab universitate deputatis, revisa, ventilata et tandem in convocatione publica lecta et unanimi, omnium ordinum academicorum consensu approbata anno Domini 1724, die 22 Martii. [hasła: rektor uniwersytetu, zgromadzenie uniwersytetu]

[s. IV]

Cum leges fuerint institutae et firmatae, non licet iudici de his iudicare, sed secundum ipsas.

sanctus Augustinus, „De Vera Religione”
Nil est tam aptum ad ius conditionemque naturae, quam lex, sine qua nec domus ulla, nec Civitas, nec gens, nec hominum universum genus stare, nec rerum natura omnis, nec ipse mundus potest.
Cicero, lib. 3tio „De Legibus”
[s. 1]

Pars Prima
De electione magnifici domini rectoris
Quoniam in electione rectoris universitatis nostrae prima libertas et dignitas maxima, communeque bonum omnium vertitur; a quo tanquam a capite in caetera membra diffunditur, ideo ab electione eius ordimur, ac antiqua statuta ad executionem deducendo, ordinamus. STATUTUM I
Die electionis stata, omnes omnium facultatum doctores, magistri, licentiati, baccalaurei et studiosi, pro decore et honore universitatis et actus huiusmodi, in habitu quisque statui suo convenienti, praeeuentibus cum sceptris bedelis ad mandatum per magnificum rectorem pro tempore existentem, extraditum, ad ecclesiam divae Annae pro missa votiva de Spiritu Sancto per hebdomadarium loci celebranda conveniant, nec inde discedant, nisi post sacrificium missae finitum, ibique orent, ut Deus omnipotens talis electionem inspiret rectoris, qui bono

communi proficuus esset.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, zgromadzenie uniwersytetu, pochód]

STATUTUM II
Post finitum missae sacrificium omnes ad lectorium clarissimorum dominorum theologorum, electioni rectoris destinatum locum, dato tertio signo campanae per bedelum, conveniant, ibique perseverent; [s. 2] donec aut novus rector eligatur, aut antiquus reeligatur, sub debito obedientiae, privatione dismembrationis ex fundatione Gorsciana. [hasła: wybory, rektor uniwersytetu, bedel, kara pozbawienia wynagrodzenia]

STATUTUM III
Post praemissum a praesidente actus sermonem brevem in eligendo rectore modus antiquus servetur. Nimirum primi electores novem sic eligantur. Ex doctoribus Facultatum Theologicae, Iuridicae, Medicae, duo a seniore, facultatis cuiuslibet proponantur, et ex duobus unus eligatur per doctores facultatis. Ex philosophiae doctoribus quatuor proponantur a decano Facultatis Artisticae, et unus ex iisdem eligatur. Ex professoribus theologiae, iuris et baccalaureis philosophiae, de duobus cuiusque a seniore professore vel baccalaureo propositis, unus eligatur. Iam vero ex nobilissima iuventute quatuor proponantur a primario iuventutis, et duo ex illis eligantur, ita, ut novem sint primi electores, qui sic nominati, et post nominationem per bedelum a praesidente actus per verbum placet approbati, data stipulata manu praesidenti vim iuramenti habente, quod bonum universitatis promovebunt ad stubam Maioris Collegii descendent, eligentque septem viros. Qui septem viri per primum electorem redeuntem cum aliis nominati et per verbum placet, a praesidente approbati, habebunt potestatem eligendi quinque viros. Hi quinque viri eligent aut reeligent magnificum rectorum pro instanti [s. 3] commutatione. Quae electio cum regimine ad unam commutationem, vel ad maximum ad tres durabit, cum praemissa semper reelectione, et non amplius, nisi interpolato spatio.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, elektor, semestr]

STATUTUM IV
Et quoniam rectoralis honor eminentiae est, ita eligentium authoritas, cavemus ne ullus in rectorem eligatur, qui non sit actu laborans, nam quomodo arguet alios, cum culpa redarguet ipsum, nisi sit antecedenter per universitatem dispensatus. Tum et ille, qui censuris aut condemnationibus innodatus est, eligi in rectorem non debet. Similiter et actu non laborantes, electionis incapaces sunto.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu]

STATUTUM V
Ut autem omnis suspitio tollatur, statuimus, quod qui a principio electionis praesens non fuerit, eo ipso electoratus inter septem et quinque viros incapax fiat, nisi legitime impeditus fuerit.

[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, elektor]

STATUTUM VI
Quod si aliquando contigerit, unum doctorem ex facultate aliqua praesentem in electione esse, qui se ipsum proponere non poterit, protunc dominus praesidens actus doctorem cum professore eiusdem facultatis proponet, pro quorum uno eligendo, ipse praesidens et doctores facultatum superiorum vota sua dabunt.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu]

STATUTUM VII

[s. 4] Et si evenerit paritas votorum in electorem aliquem ex novem neque eligentes

reassumpta iterum vota mutaverint, praesidens, ut litem finiat, votum suum addet. [hasła: wybory, rektor uniwersytetu, elektor]

STATUTUM VIII
Electio magnifici rectoris commutatione aestiva debet fieri in festo s. Georgii; commutatione hyberna, ipso festo s. Galli, die non impedita, et si festivitas aliqua impediverit, sequenti immediate die. Illo autem, quo electio fit die, magnificus rector mane sceptra ad procuratorem remittere dedebit, qui actum electionis disponet.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, prokurator uniwersytetu, insygnia, termin]

STATUTUM IX
In magnificum rectorem nemo eligi debet, nisi praesens sit Cracoviae, aut in suburbiis eius, uti Clepardiae, Casimiriae, Vesołoviae. Electus rectoratum acceptare tenetur, et si renuerit, debet reponere apud dominum procuratorem universitatis decem marcas. Et tamdem descendent iidem domini electores ad communem stubam, ad eligendum dominum rectorem, praesidente eodem cathedram ascendente.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, przyjęcie wyboru, kara pieniężna]

STATUTUM X
Interpretatio praesentiae in rectore universitatis eligendo, ex Conclusione universitatis a. 1515. die 10 Martii. Omnes illi interpretantur esse praesentes, qui continuo habent residentiam in domiciliis suis Cracoviae, non obstante eo, quod aliquando exire eos contingat, aut propter hoc, nec eligantur, aut ex quacunque [s. 5] alia causa ad unum duos aut tres dies, vel plures. Hi omnes sicut illi, qui praesentes sunt Cracoviae eligi possunt in rectorem, sic tamen, quod rector antiquus administret in officio rectoratus, quousque venerit ille electus Cracoviam. Pro quo statim facta electione rector antiquus scribat literas nomine totius universitatis, et cursorem pro eo mittat per procuratorem universitatis salariandum, ut sub poena decem marcarum, visis huius modi literis veniat Cracoviam. Quod si non venerit ita avisatus, in decem marcis iuxta statutum antiquum erit puniendus, sicut et ille, qui existens praesens Cracoviae si electus fuerit in rectorem, nollet suscipere, secundum Statuta antiqua puniatur.

[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, prokurator uniwersytetu, przyjęcie wyboru, kara pieniężna]

STATUTUM XI
Clamores et tumultus nemo excitare audeat in electionis actu, sub poena exclusionis a convocationibus universitatis per annum, si fuerit magister vel licentiatus, si baccalaureus seu studiosus, sub poena exclusionis ab introitu scholarum per annum.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, zgromadzenie uniwersytetu, kara wykluczenia]

STATUTUM XII
Quod si quinque electores in unum rectorem convenire votis non possent, maxime quod praesidens signatum aliquem a se et incapacem rectoratus eligi vellet, nec a tali extorsione votorum recederet, ex tunc iterum septem electores cedentibus quinque ad stubam collegii descendent et novum praesidentem inter quinque electores eligent.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, elektor]

STATUTUM XIII

[s. 6] Rectore mortuo, (ne universitas mutila sine capite suo sit,) senior pater universitatis secunda die post mortem eius mandatum pro electione rectoris extradere teneatur, iuxta descripta superius statuta, nisi proxime exeunte ad finem commutatione, novi electio immineat, pro tunc senior pater universitatis regimen tenere potest.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, senior pater]

STATUTUM XIV
De residentia rectoris

Quoniam multa negotia universitatem tangentia, ex inopinato aliquando eveniunt, quorum resolutio principaliter ad magnificum rectorem tanquam caput universitatis cum consiliariis assumptis spectat, ideo reassumendo antiquum statutum decernimus, quatenus magnificus rector se Cracoviae non absentet, et si aliquando discedendi necessitatem habuerit, (id tamen rarius contingat) diutius, quam tribus diebus non moretur, substituto in locum sui aliquo ex superiorum facultatum doctore.
[hasła: wybory, rektor uniwersytetu, konsyliarz uniwersytetu, obowiązek rezydencji, zastępca rektora]

STATUTUM XV
De inauguratione

Post novi electionem rectoris, antiquus rector, regimen universitatis usque ad diem octavam retineat, qua incidente, congregatisque ordinibus academicis, ad lectorium clarissimorum dominorum theologorum, regimen cum insignibus, statutis actisque noviter electo rectori tradet. Qui electus in manibus rectoris antiqui iurabit super punctis his. 1mo quod secundum iustitiam iudicabit. 2do pecuniam fideliter dispensabit. 3tio serio in negli[s. 7] gentias professorum introspiciet, praemissaque praefatione, possessionem electionis suae

firmabit, consiliariosque nominabit.
[hasła: rektor uniwersytetu, inauguracja kadencji, insygnia, przysięga. konsyliarz uniwersytetu]

STATUTUM XVI
De consiliariis
Quoniam appellatione interposita a consiliariis ad universitatem, multiplicato numero consiliarorum, causas intervenientes vix aliqui restarent ad iudicandum, ideo sicut in quolibet regno definitus est numerus officialium ac consiliariorum, ita et in Republica nostra Literaria, eosdem ad numerum octodecem reducimus, qui in negotiis obvenientibus consilio ac opera rectorem iuvare tenebuntur. Inter quos natos esse consiliaros volumus exrectores, uti iam bene rerum academicarum gnaros, doctores facultatum trium superiorum, quatuor decanos facultatum, procuratorem universitatis, oratorem, notarium actorum rectoralium, syndicum; duos vero pro qualitate personarum sibi annumerare poterit, ita tamen, ut numquam definitum numerum viginti excedant.
[hasła: apelacja, konsyliarz uniwersytetu, zgromadzenie uniwersytetu, rektor uniwersytetu, dziekan wydziału, prokurator uniwersytetu, notariusz uniwersytetu, syndyk uniwersytetu]

STATUTUM XVII
De iudiciis rectoris

Quod a prima fundatione, ex concessione tam Sedis Apostolicae quam serenissimorum regum, et Serenissimae Reipublicae Polonae universitas nostra obtinuit, hoc inviolabiliter observari volumus, ut rector habeat iurisdictionem ordinariam super omnes, qui in civitate Cracoviensi et suburbiis eius studii causa moram traxerunt in omnibus causis civilibus et criminalibus levioribus nec ul[s. 8] lum unquam in iisdem causis doctorem, magistrum, scholarem, bedelum, alibi coram iudice quocunque ecclesiastico vel saeculari audeat convenire, sub poena decem marcarum grossorum Pragensium. A sententia autem rectoris nullus appellare valeat vel supplicare, aut restitutionem in integrum petere, nisi ad consiliarios universitatis. Quod si fuerit causa magni momenti, a consiliariis poterit dari appellatio ad universitatem. Si autem causa fuerit inter professores beneficiatos, ad episcopum Cracoviensem tanquam cancellarium universitatis pro tempore existentem reccurri debeat iuxta privilegium Vladislai regis per Sedem Apostolicam confirmatum. Quidquid autem episcopus cum rectore et decanis facultatum vel maiori parte decreverit, istud sine omni contradictione servari debebit sub poena excommunicationis et exclusionis, iuxta privilegium Alberti episcopi Cracoviensis, cancellarii universitatis et Sedis Apostolicae delegati; et hoc ne professores per lites et iurgia a suis lectionibus avocentur, et finis litibus expeditius imponatur. In criminalibus vero maioribus, de numero studiosorum excedentes proscribantur de urbe per officia saecularia pellendi.
[hasła: rektor uniwersytetu, władza sądownicza, konsyliarz uniwersytetu, apelacja]

Pars Secunda
De pecunia universitatis et privilegiis

Quae recte statuta sunt de pecunia universitatis et privilegiis eius, ea ad executionem deducendo ordinamus. 1mo ut in loco separato in thesauro Collegii Maioris pecunia universitatis, privilegia resque ceterae asserventur. 2do ut inventarium authenticum eorum omnium, quae asservabuntur in thesauro conficiatar [s. 9] manu rectoris et decanorum subscriptum in quod inventarium etiam in posterum inscribentur omnia et singula, quae illuc inferentur. 3tio ut custodes duo, unus e theologis, alter e iureconsultis, in triennium eligantur eadem die qua fit procuratoris universitatis electio. 4to ut librum compactum habeant, in quo unusquisque nomen suum inscribat. Si quid ex munimentis ex thesauro universitatis accipiet, melius autem ut collationatum manu notarii rectoris aut apostolici extradatur, originale autem servetur. 5to ut secundum inventarium omnia reddere sint obligati custodibus, qui in locum illorum postea eligentur. 6to ne rector ultra decem marcas de pecunia universitatis propria authoritate exponere praesumat. 7mo quoniam procurator universitatis et alii professores frequentur opus habent privilegiis ad informationem de officiis et beneficiis suis, ne semper authentica opus sit accipere, conficientur libri, in quibus describentur omnia privilegia et munimenta, quaecunque reperiri possunt, unus pro Collegio Maiori et omnibus ad illud pertinentibus, alter pro Collegio Iurisconsulatorum, tertius pro Collegio Minori. [hasła: majątek, przywileje, skarbiec, kustosz skarbca, prokurator uniwersytetu, rektor uniwersytetu, dziekan wydziału]

De procuratore

Statuimus etiam, ne procurator universitatis arendas et locationes villarum, lapidearum, domorum et decimarum absque rectoris et totius universitatis consensu faciat, quo universitatis melior fieri possit conditio.
[hasła: prokurator uniwersytetu, rektor uniwersytetu, majątek]

De dismembrationibus

Diligentiam in professoribus excitare praemio et poena cupientes dismembrationibus antiquitus constitutis, ex praepositura [s. 10] s. Floriani flor. 400 iuxta decisionem iudicis delegati Sedis Apostolicae sub poena excommunicationis et privationis beneficii per praepositum loci extradendorum, et Bursa Ungarorum tempore reassumantur, nimirum uni statim post festum S.S. Trium Regum; alteri post festum s. Michaelis, ubi rector informatione a decanis accepta, de singulorum professorum negligentia habebit in manu, quo puniat uniuscuiusque negligentiam, ad quod ex vi iuramenti, circa confirmationem sui praestiti, ex praescripto statutorum tenetur.
[hasła: wynagrodzenie, kara ekskomuniki, kara pozbawienia beneficjum]

De beneficiis universitatis

Quia grave scandalum reputatur si homines, qui alios docent, beneficia ecclesiastica male administrent, et officia, ad quae ratione ipsorum obligantur, negligant, statuimus, ut singulis annis, initio commutationis aestivae, diebus non legibilibus, praepositus cum consiliariis visitet beneficia quisque domus suae hic Cracoviae et in suburbiis consistentia, atque diligenter sciscitetur, an sit in integro supellex ecclesiastica, cuius inventaria ordinate

descripta in unaquaque domo esse debent; et an officia divina secundum fundatorum voluntatem peragantur. Ruinae si sint, quod si eas possessor aut resarcire noluerit, aut neglexerit, beneficium sequestro, praevia una et altera monitione, subiiciatur. De qua visitatione ipsi praepositi collegiorum domino rectori teneantur reddere rationem post electionem aut confirmationem, ad maximum in tribus septimanis, sub poena duorum florenorum, qui quidem secundum praestitum iuramentum, omnes partes universitatis considerare, et omnes defectus corrigere est obligatus. [s. 11]

Pro parochialibus, etiam extra civitatem consistentibus, singulis annis tempore vacationum dominus rector deputare tenebitur visitatorem, unum ex professoribus, quem ad hoc magis idoneum putaverit, qui una cum procuratore universitatis ad ecclesias Luborzycensem, Prossovecensem, Corczynensem, Premykoviensem, Ilkussiensem, Vieliciensem, Nasiechovicensem, et alias cum tempore accessuras, sumptu eorundem possessorum, singulis annis, vel saltim ad maximum triennio descendent, et de omnibus defectibus domino rectori fidelem relationem facient, circa finem vacationum, sub poena duorum florenorum, tam per procuratorem quam per visitatorem incurrenda. Quod si in officiis suis possessor beneficii negligens fuerit et ruinas ecclesia aut domus residentialis minentur, neque restaurationem curaverit, sequestrandum beneficium, praemissa una et altera monitione censemus tam diu, donec ex proventibus illius ecclesiae sufficiens restauratio fiat. Domos etiam universitatis procurator singulis annis cum uno a rectore deputando revideant. [hasła: beneficjum, prepozyt kolegium, konsyliarz kolegium, rektor uniwersytetu, kara pieniężna, prokurator uniwersytetu]

De electione decanorum

Quamvis antiquo statuto cautum erat, ut decani in singulas commutationes eligerentur, vel reeligentur, tamen quia propter causas certas et rationabiles postea conclusum est, in hunc usque diem observatum, ut in Facultate Theologica, iurisconsultorum et medica, decanatus esset annuus et in omnibus facultatibus, ne iterato cuique, sed ex ordine singulis deferatur: singularum facultatum posterioribus constitutionibus de electione decanorum standum esse decernimus. In Facultate tamen Philosophica, de [s. 12] antiqua praxi et lege bis in anno decani electio fiat, idque pro commutatione hyemali sabbato ante festum s. Galli Confessoris ex Collegio Maiori; pro aestivali vero commutatione, ex professoribus Collegii Minoris Sabbatho ante festum s. Georgii, attenta personae diligentia in tradendis lectionibus, et si non habuerit impedimentum de non absolutis actibus pro toga, per facultatem assignatis, ac alia in statutis eiusdem facultatis descripta. Theologicae autem facultatis decani, festo s. Marci papae, 7ma 8bris.a
a Zostawiono 6 linijek niezapisanych.

[hasła: wybory, dziekan wydziału]

De electione collegiatorum et vocatione ad beneficia Statutum de electione collegiatorum velut apprime salutare ad usum omni ex parte revocandum censemus. Et ne in electionibus errores admittantur, semper ad convocationem dominorum doctorum et magistrorum, ad quos pertinet electio, afferatur privilegium officii

vel beneficii, quod conferendum est, ut ex eo appareat, quae conditiones requirantur ad illius officium aut beneficium, et quis ex candidatis aptior ad eas obeundas. Absens, aut non laborans, ac in universitate non residens, ad beneficia et officia nullo modo vocandus. Quamvis qui prior tempore potior est et iure, eos tamen senium defendit, quibus ceterae virtutes ad assequendum illum gradum suffragantur, iuxta privilegium Vladislai regis, et Joannis [s. 13] XXIII papae, et Alberti episcopi Cracoviensis, et qui laborando et honeste vivendo magis se habiles et idoneos fecerint, aliis prius vocandi.

Quia qui in aliqua professione excellens est, non solum magnum universitati adfert honorem, sed etiam in auditoribus maiorem profectum facit, volentes quam excellentissimos in universitate habere professores, statuimus, ne de una professione ad aliam facile concedatur transitus, contra privilegium Joannis episcopi Cracoviensis.
Quemadmodum igitur de astrologo ordinatum est ut per quindecem annos in eadem professione propter maiorem experientiam acquirendam perseveret, ita in aliis professionibus fieri expedit, ut qui ad poesim vel oratoriam facultatem, aut ad philosophiam aptus fuerit iudicatus ingenio, in eadem ad minimum per quinque annos versetur. Hoc tamen nullum impedimentum debet afferre, quominus ad optiones beneficiorum, quae illum ratione ordinis concernerent, admittatur, per quod nullum fiet praeiudicium voluntati fundatoris, cum ea lectio ab alio legetur, quam legere hic debebat.
Nullus item ad Collegium Minus vocetur, nisi qui cursum philosophicum audiverit nec ex hoc, uti ex seminario aliorum collegiorum ad Maius, nisi theologicis lectionibus, praecipue tamen cursibus theologicis, quod omnino indispensabile sit, operam dederint sub professoribus eas tradentibus, neque ad iuridicum, nisi lectiones iuridicas audiverit. [hasła: powoływanie, członek kolegium]

De investitura ad Minoris Collegii professiones
Quia ordinarius decano et custodi s. Floriani minorum collegiatorum institutionem concredidit, quae illi ipsi de iure competebat, vetans sub onere conscientiae et excommunicationis poena obliga[s. 14] mur ne invalidos, et ad lectiones minus idoneos instituant, omnino necessarium esse iudicamus, ut qui ad aliquam lecturam e Minori Collegio eligetur, teneatur statim institutionem sequenti die a decano vel custode s. Floriani respective petere, et iuramentum circa institutionem praestari solitum de obedientia ordinario exhibenda, inventario rerum beneficii sui conficiendo, et conservando bonis ecclesiae non alienandis et alienatis, pro posse recuperandis praestare, et literas institutionis formatas sub manu et sigillo instituendas, quae gratis dari debent, accipere, nec patiantur in gravamen conscientiae suae, dicti decanus et custos aliquem absque institutione canonica lecturas tenere.

Indignum videtur ea, quae virtuti, industriae et eruditioni debentur, per sordes aut alias vias obliquas et illicitas quaerere. Proinde statuimus, ut si quis per corruptiones aliquem gradum aut vocationem acquirere in universitate nostra tentaverit, eo ipso ille ascensu privatus censeatur, et alium expectare cogatur.
[hasła: powoływanie, członek kolegium]

De expensis circa ascensum

Cum nimis absurdum sit inter homines studiis deditos, vanas et superfluas expensas fieri, quarum expensarum vanitate et superfluitate ab ascensu multi terreri possint, prohibemus, ne vocati ad collegia, prandia solennia aut coenas apponant, sed iuxta leges collegiorum etstatuta procedatur.
[hasła: powoływanie, członek kolegium, koszty]

De personali residentia collegiatorum
Cum omnes professores intentioni fundatorum satisfacere omnino sub onere conscientiae teneantur, statuimus, ut omnes professioni suae, quam diligentissime attendant, neque se duranti[s. 15] bus lectionibus abstrahant, sub poenis in statutis cuiuslibet facultatis expressis. Nimirum, si quis sine iusta et rationabili causa per decanum approbanda, uno die lectionem, aut disputationem neglexerit, detrahantur illi ex dismembratione, iuxta privilegium Alberti episcopi, nimirum pro una lectione magistri grossi duo; pro una lectione iurisconsulti ordinarii, grossi sex, aliorum grossi quatuor. Poena medici, grossi tres. Si vero per duos menses aut tres negligentiam commiserit, sine iusta et rationabili causa per rectorem approbanda, nil de iis, quae in commune distribuuntur, et de salario suo, si quod certum est, accipiat, et ascensu careat, donec sedula diligentia negligentiam suam compensaverit. Iusta autem causa intelligitur, si esset absens in negotiis regni, episcopi, capituli et universitatis, aut in propriis urgentibus, habita licentia a magnifico rectore, iuxta declarationem Alberti episcopi in privilegio. Ordinamus praeterea, ne quis in Italiam aut exteras nationes proficisci audeat, nisi licentia prius a lociordinario ratione beneficii et ab universitate ratione professionis obtenta, et alio magistro in locum suum surrogato sub poena privationis suae collegiaturae ipso facto incurrendae. Licentia autem dari non debet, nec cum filiis nobilium, nisi ad summum ad biennium, et non pluribus quam duobus, vel tribus ex tota universitate. [hasła: członek kolegium, obowiązek rezydencji, dziekan wydziału, kara pozbawienia stanowiska]

Contra assumentes laureas alibi

Quoniam iniustum ac indecorum est, alibi illa quaerere, quae in universitate nostra habentur, ideo statutum antiquum reassumendo decernimus, ne ullus professorum academiae huius in [s. 16] alia universitate quascunque laureas assumere contendat, sub poena non admissionis eiusdem ad locum inter doctores, excepta Medica Facultate, cuius professores in exteris doctoratum assumere solent.
[hasła: nostryfikacja]

De convocationibus

Cum doctorum virorum congregationes debeant esse omnis gravitatis, modestiae, bonique ordinis exemplar, statuimus, ut in quibuscunque convocationibus, tam universitatis quam facultatum aut collegiorum, uno loquente, caeteri omnes taceant, et nullus loqui possit, nisi de licentia rectoris vel alterius convocationi praesidentis. Si quis convocationem turbare, vel in alterius sententiam involare praesumpserit, statim a convocatione expellatur, et secundum delicti modum a similibus convocationibus, ad menses tres, sex, vel etiam ad

annum suspendatur, maneatque voce privatus, qua uti non didicit.
[hasła: zgromadzenie uniwersytetu, zgromadzenie wydziału, zgromadzenie kolegium, rektor uniwersytetu]

De vita et honestate collegiatorum
Rigor iudiciorum et diciplina, tam apd dominum rectorem quam in facultatius et collegiis restituatu, et hoc omnibus residetibus sit propositum; ut vitia extirpentur et scandala procul sint ab iis, qui alii vivendi norma esse debent, si quis igitur fuerit contentiosus, rixosus aut percussor iuxta conclusionem universitatis in rectoratu magnifici Martini Krokier philosophiae ac iurisprudentiae doctoris, canonici ecclesiae cathedralis Luceoriensis anno Domini 1558, quae est tenoris eiusmodi:
Quicunque raptus in quovis affectus facile effervescit, ut quid [s. 17] deceat, ipse non videat, alios recte instituere haud quaquam potest. Turpe enim est doctori, cum culpa redarguit ipsum. Proinde nos Martinus Krokier a Cracovia philosophiae ac iurisprudentiae doctor, canonicus ecclesiae cathedralis Luceoriensis etc. ac rector generalis Universitatis Cracoviensis, cum senioribus patribus, decanis ac consiliariis legitime secundum consuetudinem per schedam anno Domini 1558, die XXII Decembris, convocatis, ad occurrendum quibusdam gravibus et variis scandalosisque controversiis inter professores publicos Minoris Collegii, quas magno cum dolore audivimus et ex utraque discordantium parte, eo quo processerant ordine, sunt coram nobis expositae, et ad consulendum, quomodo illi et eorum similes quietius et animo tranquilliore suis, ad quae vocati sunt, muneribus respondeant. Statuimus et ordinamus perpetuoque observandum decernimus, ut si quis professorum, doctorum atque magistrorum in quocunque Collegio inhabitantium audeat contra alium verbis irrisoriis, nationes confundendo, vel cognomina imponendo, nobilitatemve ad detrahendum plebeis opponendo, cognominationibus itidem scandalosis, famae laesivis, aut quovismodo pungitivis insurgere auderet, poenam unius sexagenae pro communitate et publicae deprecationis toties luat, quot personis iniuria fuerit illata. Si quis autem in communitatem quocunque tempore inter magistros publice vel privatim congregatos armatus ipse venerit, aut alios cuiusvis conditionis subordinaverit (excepta pixide seu bombarda, propter quam [s. 18] simpliciter excludendus erit) item, si in alium manibus violentis, aut quovis genere iactus, vel armorum impetum fecerit, nec tamen eundem verberaverit, supradictae poenae in omnibus suis punctis irremissibiliter subiaceat. Quicunque vero aliquem crinibus vel barba traxerit, aut quocunque modo vellicaverit, faciem aut alia membra corporis laceraverit et ita verberaverit, quod nulla cruenta apparuerit nota, pro poena domino rectori, qui interim fuerit, irremissibiliter reponat quinque marcas et primo ascensu in beneficio legitime eum sequente careat et factum publice in eadem communitate deprecetur. Si autem, quod absit, vulneraverit, parti laesae medicinam expediendo satisfaciat, universitati vero poenam decem marcarum per dominum rectorem, qui interim fuerit, exigendam reponat. Insuper duobus ascensibus in beneficiis eum immediate et legitime sequentibus, privetur. Si autem talis fuerit aliquis, qui nolit, vel non possit ascendere in beneficia universitatis, quindecim marcas ab eodem domino rectore universitatis, ut pro poena reponat universitati, cogatur, ne quidquam absque consensu totius universitatis eidem restituatur. Si quid omnium praedictorum in privato loco, seu in habitatione alicuius factum fuerit in medio singularum, quae hic praescriptae sunt, poenarum pro singulis excessibus quisque puniatur. Quod si vero

quis ita importunus et pertinax fuerit, ut poenam pro assignata sibi die et termino reponere tam in communitate, quam apud dominum rectorem neglexerit, sub poena dupli ad alium sibi terminum praefixum reponere cogatur. Tandem secundum aliam assignationem termini sub poena tripli. [s. 19] Si autem non reposuerit et ita contumax existat, ut ne tantam quidem procrastinationem curet, beneficio per eundem dominum rectorem, obtenta apud loci ordinarium commissione, privetur et destituatur ac a consortio reliquorum domoque ac emolumentis omnibus sine quovis favore excludatur in locumque eius statim post unam hebdomadam a privatione elapsam, alius vocetur, non obstantibus quibusvis statutis et conclusionibus super huiusmodi controversiis aliquando decretis. Novis enim morbis nova remedia sunt adhibenda.

Si vero fuerit potationi deditus, lusor, aut concubinarius vel aliquod aliud scandalum admiserit, et de hoc convictus fuerit, pro prima vice puniatur detractione tertiae partis dismembrationis vel salariis sui annui, pro secunda vice media parte, pro tertia vice tota dismembratione vel salario, pro quarta ascensu privetur et data incorrigibilitate de collegio ac etiam universitate excludatur.
Ut vero per decentium habitus extrinseci, morum honestas intrinseca ostendatur, ordinamus, ut professores vestes proprio congruentes ordini semper deferant, potissimum in actibus publicis universitatis, bireta, insignia doctoratus et magisterii sui togas, caputia, cum ad hoc non solum statutis universitatis, sed etiam quia sunt ecclesiastici ex paescripto Concilii Tridentini sess. 14 stringantur. Neque coloribus prohibitis, rubeo, viridis vel aliquo vario utantur. Si quis habitum decentem non detulerit, pro prima vice puniatur poena octo grossorum, pro secunda sexdecim grosso[s. 20] rum, pro tertia viginti, pro quarta dimembratione privetur.
[hasła: rektor uniwersytetu, prepozyt kolegium, członek kolegium, wynagrodzenia, ubiór, insygnia, toga]

De anniversariis et aliis mandatis rectoris Quia aequum ut, sempiternam recolamus memoriam fundatorum, et aliorum benefactorum, ideo pium maiorum institutum perpetuo observandum teneri volumus. Quatenus quatuor temporibus missa per totam universitatem celebretur, in qua praemisso sermonem per unum ex theologis, nomina tam vivorum quam mortuorum benefactorum, post sermonem brevem, clara et distincta voce recitentur. Aliis vero anniversariis ordinariis, dies hos destinamus:
Pro rege Vladislao Jagelone fundatore universitatis, pro Hedvigi regina consorte eiusdem Vladislai, fundatrice universitatis. Pro Casimiro III, Vladislai Jagelonis Filio, et posteris eius. Pro Joanne Alberto, Casimiri filio. Pro Stephano rege et Anna Jagelonia, consorte eius. Pro Vladislao IV. Feriam 4tam post dominicam primam Quadragesimae, si duplici festo, non fuerit impedita. Anniversariis vero ordinariis 1mo pro anima perillustris Laurentii Staringelii infulati Zamosciensis, postridie festi Commemorationis Defunctorum. 2do pro anima perillustris M. Adami Roszczewicz iuris utriusque doctoris, canonici Crac. feriam 4tam post dominicam secundam Quadragesimae. 3tio pro anima perillustris et reverendissimi Markiewicz, iuris utriusque doctoris, canonici Cracovien. f. 4ta, post Dnicam 3tiam Quadragesimae. 4to pro anima Lucae Noszkowski feriam 5tam ante Dominicam

Passionis in ecclesia d. Annae. 5to pro anima perillustris Gorsciia ex [s. 21] censu annuo a summa flor. 1000 in Xiążnice et Karszy locata, per manus perillustris procuratoris ecclesiae Sanctorum Omnium dando in eadem ecclesia SS. OO.

a Słowo poprawiane, było Broscii.

[hasła: rektor uniwersytetu, aniwersarz]

De absentia in anniversariis

Quoniam datur beneficium propter officium, ideo cavemus, quatenus absentibus in anniversario portio ipsis competens adimatur, et aliis praesentibus adscribatur, nisi sint per universitatem, aut magnificum dominum rectorem, data notitia anticipative de legalitate aliqua dispensati, aut legitima occasione ratione officii in universitate distenti, aut vera infirmitate pressi. Et quia actus universitatis ordnari professoribus debent, tam ex vi obligationis professoralis, quam et pietatis, iam autem in mandatis quartualibus, (ex quibus nullum salarium speratur nec percipitur) vix aliqui compareant; ideo statuimus quoties aliquis in mandato quartuali absens fuerit, totiens florenus unus ex anniversario pensionali, aut aliqua dismembratione universitatis ipsi rescindatur, et praesentibus applicetur. [hasła: wynagrodzenie]

De actis universitatis

Quoniam acta rectoralia, alia igne absumpta sunt, et alia neglecta, quae vim legis habent et ex quibus lumen in similibus occurentibus negotiis haberi posset, ideo statuimus, ut haec qualibet commutatione per actuarium rectoralem conscribantur, et futuro rectori in inauguratione per antecedaneum rectorem reddantur.
[hasła: księgi urzędowe, rekor uniwersytetu, inauguracja]

[s. 22]

De bedellis universitatis

Bedelli viri bonae conditionis et famae, et aliquantum literati per universitatem eligantur, qui iurabunt, quod obedient domino rectori et ad illius vocationem venient et statuta universitatis ad eos pertinentia servabunt; unus singulis diebus ad rectorem veniet, alter lectores omnium facultatum obibit, observando vel notando, qui legunt lectiones suas, et dominis decanis facultatum die Sabbati deferet negligentias, iam vero decani facultatum easdem negligentias in decursu commutationis aut ante dandas rationes per procuratorem magnifico rectori in scripto porrigent, lectoriorum munditiam conservabunt, fenestras lectoriorum eximent et imponent pro diversitate temporum, in praesentia dispensatoris vel praepositi orbiculos annotabunt. Tumultibus aut inconvenientiis studiosorum inter Judaeos ac in aliis locis attendent. Rectorem in omnibus diebus festivis et dominicis ad ecclesiam euntem, unus sequetur. In omnibus actibus publicis universitatis aderunt et in facultatum convocationibus decanis operam suam navabunt. Dismembrationes ex manibus procuratoris universitatis fideliter deferent. Pro salario suo ex fisco universitatis singuli habebunt in singula quatuor tempora per florenos quatuor, et pro mansione unusquisque pro anno florenos

viginti. Ab his, qui promotiones et gradus in universitate accipient, iuxta antiquam consuetudinem.
[hasła: bedel, rektor uniwersytetu, dziekan wydziału, wykłady, wynagrodzenie, promocja]

De evocationibus

[s. 23] Insistendo bullis Joannis XXIII, Pauli V, Leonis X et Urbani VIII, privilegiis Vladislai Jagelonis et Casimiri Magni, Sigismundi Augusti regis, tum decretis de iurisdictione ordinaria rectoris, 1mo illustrissimi et reverendissimi Karnkowski archiepiscopi Gnesnensis anno Domini 1599 die XXV Augusti; 2do illustrissimi et reverendissimi Martini Szyszkowski, rectoratu admodum reverendi olim Janidłovii, de anno 1618. 3tio illustrissimi et reverendissimi Zadzik, anno Domini 1639. 4to Illustrissimi et reverendissimi Petri Gembicki, episcopi Cracoviensis inter admodum reverendum Stanislaum Pudłowski iuris utriusque doctorem, anno Domini 1644. 5to Perillustris reverendissimi domini Septimi Palutii, iuris utriusque doctoris, protonotarii Apostolici Curiae, illustrissimi et reverendissimi domini Francisci Pignatelli, Dei et Apostolicae Sedis gratia archiepiscopi Tarentini, eiusdem Sacrae Sedis Apostolicae ad serenissimum Augustum Secundum Poloniae regem potentissimum, totumque Regnum Poloniae et M. D. Lithuaniae cum facultatibus legati de latere nuntii generalis, causarum auditoris, per illustrem clarissimum et admodum reverendum magistrum Martinum Słowikowski, iuris utriusque doctorem et professorem, contra universitatem, ratione electionis clarissimi et admodum reverendi Gregorii Caroli Kawalczewski in seniorem Contubernii Iuridici, inhibitionem cum citatione revocantis, cassantis in damnis et litis expensis condemnantis anno Domini 1700 die Veneris XII mensis Novembris, latis et publicatis. Conclusionem de anno 1658 die XIV Junii latam, rectoratu magnifici domini Francisci Rolinski, philosophiae et medicinae [s. 24] doctoris et professoris: reasumimus, quae est tenoris eiusmodi. universitas unanimi omnium doctorum et professorum consensu, rigorem antiquarum legum et conclusionum reassumendum esse censuit et uno omnium ore conclusit, ne aliquis in posterum talis reperiatur, qui in causis mere academicis iisque civilibus, ad illustrissimum lociordinarium appellare, aut eo nomine protestari audeat: cum per hoc ipsum pernicies iurisdictionis academicae et ruina universitatis immineat. Privilegia autem et statuta, tam serenissimorum fundatorum, quam universitatis totius hoc exoptant. Ut omnium causarum cognitio prima fiat apud rectorem, altera apud consiliarios, et demum tertia ac ultima, apud universitatem, quae suum vigorem habere debet, sine ulteriori provocatione ne per lites et prosecutiones professores a cathedris avocentur. Si vero talem contigerit habere beneficium ecclesiasticum, vel aliud saeculare, vel tanquam vacans alteri conferatur per eum, cui de iure competierit, in spatio septem dierum alias conferet universitas. Secus intelligi debet de beneficialibus causis, in quibus a sententia rectoris libera erit ad illustrissimum appellatio, qui ex pluralitate sententiarum per decanos facultatum latarum, iuxta ordinationem Alberti commissarii apostolici, et decreta subsequentia gravatae parti gratificari poterit. [hasła: autonomia uniwersytetu, apelacja, dziekan wydziału]

De salariis mortuorum professorum

Quoniam in mortuos, quorum memoria salutaris, pios nos reddere debemus, ideo decernimus, quatenus ad diem [p. 25] funeris, portiones per collegia, tum et salaria et

dismembrationes, tam collegiorum quam universitatis ipsos concernentia, ad manus executorum extradantur.
[hasła: wynagrodzenie, sprawy spadkowe]

De testamentis
Et quia per extraneos nominatos executores, laesio iurium universitatis intenditur, iam vero magnifico domino rectori soli dispositio, tam post intestatos, quam testatos, etiam extranea beneficia tenentes professores, vigore bullarum Sedis Apostolicae et decretorum Romanorum, iurium regni, ac antiquae possessionis spectat: ideo quemlibet professorem sub onere conscientiae, vigore iuramenti de bono universitatis promovendo praestiti, obligamus: ut quilibet professorum, salariatos sibi professores, unum aut duos primos, si fuerint plures, in executores eligat, reliquos sibi pro libertate adiiciet. Qui executores statim post obitum testatoris approbationem testamenti per magnificum dominum rectorem procurent, rationes de perceptis et expensis, nimirum de munere executoriae, post decursum anni unius et sex septimanarum dare tenebuntur.
[hasła: testament, sprawy spadkowe]

De borcanis
Aut antiquitate temporum, aut debita inadvertentia, quoniam fundationes interire solent, ideo statuimus, ut borcanae studiosorum in duos libros conscriban[s. 26] tur. Quorum unus sit penes dominum rectorem pro tempore existentem, alius in archivo Collegii Maioris. Quarum borcanarum provisores, iuxta ordinationes fundatorum eas distribuent, rationesque de perceptis et expensis, quolibet anno, coram quo de iure iuxta ordinationes competierit, dabunt. Quod si aliqui negligentes in vindicatione earum et distributione fuerint, extunc per officium rectorale moneantur, ut aut illas aliis tradant, aut serius vindicent neglectas. De quibus autem rationes coram magnifico rectore dari debent iis reddendis, sicut et convocationi decanorum, feriam secundam post Dominicam Passionis, aut si fuerit impedita, die proxima sequenti praefigimus. In qua convocatione, provisores contuberniorum, uti Hierosolymitani, Jageloniani, Philosophorum, Staringeliani, Ziziniani et provisor classium rationes etiam de perceptis et expensis dabunt.
[hasła: borkany, rektor uniwersytetu, dziekan wydziału, prowizor bursy, sprawozdanie rachunków]

Rationes procuratoris
Quoniam electio procuratoris ad annum tantum esse soleat, ideo rationes per eundem quolibet anno dari debent. Quibus faciendis, sicut et convocationi consiliariorum feriam sextam ante Dominicam Passionis, si non fuerit impedita festo, assignamus. [hasła: prokurator uniwersytetu, sprawozdanie rachunków, konsyliarze uniwersytetu]

De lectionum incipiendarum et terminandarum tempore Et ne aliquando in tradendis lectionibus ordo per[s. 27] mutetur statuimus, ut lectiones

theologicas et iuridicas, tam doctores, quam professores earundem facultatum, commutatione

aestiva in crastino festi s. Stanislai incipiant, et easdem in pervigilio translationis s. Stanislai terminent. Iam vero commutatione hyberna, immediate post festum commemorationis fidelium defunctorum inchoent, et ad Dominicam Passionis protrahant, quod etiam Oratori Tyliciano incumbit. Clarissimi autem Medicae Facultatis doctores et professores, tempore vacationum et sacrae Quadragesimae, iuxta statuta facultatis suae perlegent. Philosophiae vero Facultatum doctores et professores, lectiones philosophicas incipient tempore verno tertia die post electionem aut reelectionem magnifici domini rectoris, et ad festum Exaltationis S. Crucis protendent. Iam vero hyberno, tertia similiter die post electionem magnifici rectoris, usque ad dominicam Quinquagesimae. Actus vero philosophici, simul cum studio philosophico incepti, commutatione hyemali, usque ad Dominicam Passionis tam in superiori, quam in inferiori lectorio protendentur. Iam vero commutatione aestiva a tempore studii in superiori lectorio ad festum s. Margaretae, iam vero in inferiori ad festum s. Laurentii, et post reassumpta studia, a festo s. Bartholomaei in utroque lectorio, ad festum Exaltationis S. Crucis continuentur. Et ut in tradendis postea lectionibus maiorem facilitatem V. V. Baccalaurei habeant, [s. 28] iuxta antiquam consuetudinem, tam tempore S. Quadragesimae, quam vacationum, compendia lectionum tradent, actus extraordinarios absolvent, premissa per decanum Facultatis Philosophicae de iisdem accipiendis convocatione. Quod tempus, absolvendis etiam pro toga actibus, destinamus.
[hasła: wykłady, wybory, rektor uniwersytetu, dziekan wydziału]

De conferendis togis in Facultate Philosophica

Quoniam quilibet honor praemium est meritorum, ideo reassumendo conclusionem universitatis, rectoratu magnifici magistri Martini Osliński, sacrae theologiae doctoris et professoris, ecclesiae collegiatae s. Annae decani, Classium Novodvorscianarum et Contubernii Hierosolymitani provisoris latam, decernimus, quatenus nulli toga conferatur, neque illam aliquis petere audeat, nisi post expletum quadriennium magisterii sui, nimirum biennium vigore iuramenti, et biennium aliud pro toga, sub poena privationis collatae togae, et aliis poenis, contra inobedientes ac refractarios latis. Hoc autem quadriennium illis suffragabitur, qui omnibus suis officiis in tradendis lectionibus, absolvendis actibus, disputationibus, ipsos ex ordine tangentibus ex asse satisfecerint, alias his deficientibus, etiam expleto quadriennio, petitio ipsorum reiiciatur, donec seria diligentia, negligentias anteactas compensaverint.